Heerlen (Limburgs: plaatselijk Heële, elders Haelder of Heerle) is een stedelijke gemeente in het zuidoosten van de Nederlandse provincie Limburg.
Heerlen maakt deel uit van het bestuurlijke samenwerkingsverband Parkstad Limburg, waar in totaal rond de 250.000 mensen wonen. Sedert 2006 heeft deze in oppervlakte relatief kleine stadsregio de bijzondere status van plusregio. Parkstad Limburg is het meest verstedelijkte gebied van Nederland.
Op 1 juli 2006 had Heerlen 90.940 inwoners (bron: CBS). De stad is daarmee de vierde in grootte van Limburg, na Maastricht, Sittard-Geleen en Venlo.



Heerlen

 

Gemeentewapen
Voor een toelichting op het Gemeentewapen, zie het aparte artikel Geschiedenis van Heerlen.
 

Geschiedenis
Voor de geschiedenis van Heerlen tot 1894, zie het aparte artikel Geschiedenis van Heerlen. Hieronder worden alleen de meer recente en eigentijdse geschiedenis behandeld.
 

Recent verleden
In de 19e eeuw was Heerlen een tamelijk geïsoleerd dorp. Hoofdmiddel van bestaan was de landbouw, goede aan- en afvoerwegen ontbraken. Wilde men met de trein reizen, dan moest men eerst te voet naar Simpelveld (de lijn Aken-Maastricht) of Sittard (de lijn Maastricht-Roermond) om daar de trein te nemen. Men kon ook met de postwagen gaan naar Valkenburg, Sittard of Aken. Pas in 1896 kwam de spoorlijn Sittard-Heerlen-Herzogenrath tot stand, welke werd aangelegd door de spoorwegbouwer Henri Sarolea, die later met de gebroeders Honigmann de directie zou voeren van de Oranje-Nassaumijnen (Engels: Oranje Nassau Mijnen).

Die spoorlijn was dringend gewenst in verband met de exploitatie van steenkool. In 1894 was al begonnen met de aanleg van de Oranje- Nassaumijn I, 1899-1974, die vijf jaar later in productie ging. Op Heerlens grondgebied kwamen nog drie mijnen: de Oranje-Nassau III (1917-1973) te Heerlerheide, Oranje-Nassau IV (1927-1966) te Heksenberg en Staatsmijn Emma (1911-1973) in Treebeek (destijds grondgebied van de gemeente Heerlen). De bevolking neemt in korte tijd explosief toe: van een dorpje met 6646 inwoners in 1900 tot een stad van 32.263 inwoners in 1930. Voor al deze mensen uit binnen- en buitenland moesten huizen, scholen, winkels en een ziekenhuis gebouwd worden, wegen worden aangelegd enzovoorts, en dat alles in zeer korte tijd. Het is daarom niet verwonderlijk dat nog maar weinig historische gebouwen bewaard zijn gebleven. In de grote verandering van dorp tot stad vond men ze niet meer passen in een modern stadsbeeld en dus werden ze gesloopt. Beeldbepalend voor Heerlen in de mijnbouwperiode was de hoogste schoorsteen bij een steenkolenmijn. Deze schoorsteen werd in de volksmond aangeduid als Lange Jan, en was van zeer grote afstand al zichtbaar.
 

Heden
Momenteel herinnert nog maar weinig aan dat steenkool-verleden van de stad. De steenbergen zijn afgegraven en veranderd in woonwijken of parken, de koeltorens en grote schoorstenen zijn verdwenen. Het schachtgebouw van de Oranje-Nassau I is nog het meest in het oog springende en directe overblijfsel. Ook de vele wijken die in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog zijn aangelegd, vormen nog steeds sprekende getuigen van die markante periode uit Heerlens geschiedenis. De enige overgebleven steenberg in originele staat (tevens van heel Nederland) ligt aan de rand van de Brunssummerheide, maar wordt 'bedreigd' met afgraving, omdat er kostbaar zilverzand onder ligt.
Wel zijn nog hier en daar in Heerlen markante gebouwen bewaard gebleven die herinneren aan de tijd dat Heerlen en de Oostelijke Mijnstreek een groeigebied was. In 1935 kwam een zeer befaamd geworden gebouw gereed, het Glaspaleis van opdrachtgever en lokale winkelier Peter Schunck.
 
Het hart van Heerlen, met het Glaspaleis (rechts), de Pancratiuskerk en Muziekschool
Na jaren van verval en restauratie is het glaspaleis in 2004 weer in gebruik genomen, nu als cultureel centrum. Het gebouw staat midden in de stad, omgeven door de drie centrale pleinen: Bongerd (Markt), Kerkplein en Emmaplein. Het is een nationaal monument en volgens een klassering der Union of International Architects een van de duizend belangrijkste 20e eeuwse gebouwen ter wereld. Daarnaast hebben het gebouw en de restauratie vele onderscheidingen ontvangen. Een van de aspecten waarin het zijn tijd ver vooruit was is het energiegebruik. Al snel na de ingebruikname bleek dat de geïnstalleerde verwarming zelfs in de winter niet nodig was, omdat het als een broeikas werkt. Destijds was het het symbool van het meegaan van Heerlen in de vaart der volkeren en tegenwoordig is het het symbool van een (verhoopte) wedergeboorte na de bloeitijd van de mijnindustrie.
De massale immigratie in de mijnwerkerstijd heeft ertoe geleid dat de gemeenschap van Heerlen ingrijpend veranderd is. Andere Limburgers merken dit vooral aan de taalsituatie: nergens anders in Nederlands Limburg neemt het plaatselijk dialect zo'n marginale plaats in, al is het Heerlens nog niet verdwenen. Het Nederlands dat er gesproken wordt is echter zeer zwaar door het Limburgs beïnvloed; zie het artikel Heerlens Nederlands.
 

DSM
Min of meer als overblijfsel van de voormalige mijnindustrie is in Heerlen nog steeds het hoofdkantoor van chemieconcern DSM gevestigd.
 

Musea en bezienswaardigheden
Nederlands Mijnmuseum

Oprichting, vormgeving en exploitatie door de stichting carboON. Cultureel erfgoed mijnbouwhistorie, gehuisvest in het énige Heerlense "UNESCO top 100" monument
Thermenmuseum
Glaspaleis
Kasteel Hoensbroek
Sint-Pancratiuskerk, waarvan de oudste delen uit de 12de eeuw dateren (o.a. de Schelmentoren) en andere delen uit de 13de eeuw, maar het overige uit de 19de eeuw
 

Wijkindeling
Door de mijnindustrie en de toenemende bevolking zijn in de 20e eeuw tussen de oorspronkelijke dorpskernen vele nieuwe wijken ontstaan. Dit heeft ertoe geleid dat alle plaatsen binnen en rondom de gemeente met elkaar verweven werden. Per 1 januari 1982 werd de gemeente Hoensbroek, waarvan de bebouwing voor een groot gedeelte aansluit op die van Heerlen, bij Heerlen gevoegd. Zij vormt sindsdien een onderdeel van het stadsdeel Heerlen-Noord, waarin al eerder het oorspronkelijke dorp Heerlerheide is opgegaan. Sinds 2002 hebben de plaatsen echter weer hun eigen plaatsnaamborden terug, zo ook Heerlerbaan.
De stad omvat drie stadsdelen waarin zich verschillende wijken/dorpen bevinden die weer in een aantal buurten zijn onderverdeeld:
Heerlen-Noord:
Heerlerheide
Beersdal
Ganzeweide
Heksenberg
Litscherveld
Maria Christinawijk
Nieuw-Einde
Passart
Pronsebroek
Rennemig
Schelsberg
De Stack
Versiliënbosch
Vrieheide
Hoensbroek
De Dem
Maria Gewanden
Mariarade
Nieuw-Lotbroek
Overbroek
Schuureik
Zeswegen
Nieuw Husken
Heerlen-Stad:
Heerlen-Centrum
Eikenderveld
Gelein
Lindeveld
Op de Nobel
Grasbroek
Hoppergraaf
Musschemig
Schandelen
Meezenbroek
Palemig
Schaesbergerveld
Heerlen-Zuid:
Heerlerbaan
Bautsch
Giezenveld
De Rukker
De Hees
Aarveld
Bekkerveld
Caumerveld
De Erk
Heesberg
Heeserveld
Douve Weien
Vrusschemig
Molenberg
Schiffelerveld
Welten
De Kommert


Naast deze wijken bevinden zich in de gemeente de volgende buurtschappen:
Benzenrade, Bovenste Caumer, Ten Esschen, Heihoven, Hondsrug, Imstenrade, Koningsbeemd, Musschenbroek, Onderste Caumer, Schurenberg, Terschuren, Terworm, Vrank, Vrusschenhusken, Weggebekker
 

Samenwerkingsverbanden
Sinds 1 januari 1982 wordt de huidige gemeente Heerlen gevormd door Heerlen en de voormalige gemeente Hoensbroek. Thans vormt Heerlen samen met Kerkrade, Landgraaf en Brunssum als sterk verstedelijkt gebied een plusregio, waarin in totaal ongeveer 250.000 mensen wonen. De officiële naam van deze stadsregio is "Parkstad Limburg", met daarin ook de meer landelijke gemeenten Voerendaal, Simpelveld en Onderbanken. Heerlen vervult in deze stadsregio een centrumfunctie.
Samen met de gemeenten Maastricht en Sittard-Geleen vormt Heerlen het samenwerkingsverband Tripool Zuid-Limburg. Deze samenwerking is bedoeld om de economische structuur in het gebied Zuid-Limburg te versterken.
Er bestaat ook een grensoverschrijdend regionaal cultureel-economisch samenwerkingsverband, de Euregio Maas-Rijn, waarin de nabije Belgische, Nederlandse en Duitse regio's als vijf partners participeren. In 1991 heeft dit een juridische status gekregen. De Euregio manifesteert zich doordat in de betreffende gebieden vooral veel samenwerking bestaat tussen universiteiten, hogescholen en het bedrijfsleven.
 

Bekende Heerlenaren
In Heerlen geboren
Wiel Arets (1955) architect
Thomas Bernhard (1931) Oostenrijks auteur (in Heerlen geboren) († 1989)
Carine Crutzen (1961), actrice
Johan Michiel Dautzenberg (1808) dichter († 1869)
Jef Diederen (1920) schilder-graficus
Harrie Geelen (1939) schrijver-illustrator
Dion Graus (1967) politicus/ dierenactivist
Tejo Haas (1967) kunstenaar-cartoonist
Pé Hawinkels (1942) dichter-vertaler († 1977)
Robert de la Haye (1965) acteur
Max van Heeswijk (1973) wielrenner
Marijke Helwegen (1948) presentatrice, entertainster
Charles Hennen (1861) musicus († 1953)
Leo Herberghs (1924) letterkundige, dichter, journalist
Loek Hermans (1951) politicus
Jan Hugens (1939) voormalig wielrenner
Michel Huisman (1957) kunstenaar/morfoloog
Wiel Huurdeman (1945) zakenman
Mark van IJsselstein (1971) kunstenaar/dichter
Herman Kaiser - politicus, oud-burgemeester van Margraten en Roermond. Huidig Burgemeester van Doetinchem
Manuel Kneepkens (1942) dichter-politicus
Wiel Knipa (1921) Liedjesschrijver en presentator Sterren en Streken († 2002)
Fernando Ricksen (1976) voetballer
Jo Ritzen (1945) politicus en econoom
Peter Joseph Savelberg (1827), priester, eerbiedwaardige dienaar Gods, congregatiestichter († 1907)
Peter Schunck (1873) zakenman († 1960)
Ger Senden (1971) voetballer
Jaap van der Scheur (1926) vakbondsman († 2002)
Jac Stienstra (1932) zakenman
Fatih Sonkaya (1981) voetballer
Oczan Sonkaya (1980) voetballer
Oscar Timmers, ps. J. Ritzerfeld (1931) schrijver, vertaler, redacteur van De Bezige Bij


Elders geboren
Jo Coenen (1949) architect. (Hoensbroek)
Frits Peutz (1896) architect († 1974)
Jef Pleumeekers (1945) CDA-politicus.
Klaas de Vries (1943) politicus. (Hoensbroek)
 

Veelgemaakte spellingsfouten: Heerlem Herlem Herlen Heelem Heelen Heerleen Heerleem

bron: wikipedia
Bron foto: wikipedia

 

Bedrijfsreclame
hotel 
auto  
bouw
winkel  
drukkerij 
bloemen bezorgen  
rijschool  
makelaar  
flats   
hypotheek  
notaris  
woningen  
keuken  
hoveniers
reisburo   
catering   
restaurant   
gasfitter 
loodgieter   
schilder
stratemaker
bruidsboetiek  
bruidsmode
verhuizer
Provincie
Home