|
|
FRANEKER
Franeker (Fries: Frjentsjer) is de
hoofdplaats van de gemeente Franekeradeel, in de provincie Friesland
(Nederland). De stad telt 13.195 inwoners (1 januari 2004) en is één van
de Friese elf steden.
Het verhaal gaat dat inwoners van Franeker in de Middeleeuwen geprobeerd
hebben een kerkklok te stelen uit Harlingen. Sindsdien worden de Franekers
klokkendieven genoemd.
Inhoud
Wapen van Franeker
Geschiedenis
Franeker zou rond 800 zijn ontstaan als een Karolingisch castellum. De
naam zou afkomstig zijn van "Froon-acker", ofwel "land van de
heer/koning"; de oudste straat van de stad heet nog steeds Froonacker. Van
de 11e eeuw tot de 16e eeuw ontwikkelde Franeker zich tot het bestuurlijk
centrum van noordelijk Westergo. In de 15e eeuw vestigde hertog Albrecht
van Saksen zich in Franeker. Het stadje leek zich tot hoofdstad van
Friesland te ontwikkelen, maar werd overvleugeld door Leeuwarden.
Toen de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden in opstand kwam tegen
Spanje, koos Franeker al vroeg de zijde van Willem van Oranje. Franeker
werd hiervoor in 1585 beloond met een universiteit; op Leiden na de oudste
van Nederland. Aan deze "Franeker Academie", geschonken door de Friese
stadhouder Willem Lodewijk van Nassau en geopend op 29 juli 1585, kon men
theologie, rechten, medicijnen, klassieke talen, wijsbegeerte en wis- en
natuurkunde studeren. Een van de studenten was prins Willem IV. In de 18e
eeuw raakte de stad in verval.
In de patriottentijd deed de stad Franeker nog van zich spreken. In mei
1787 werd het de studenten en professoren in Franeker verboden deel te
nemen aan de exercitiegenootschappen. Het werd de exercitiegenootschappen
in Friesland verboden wapens aan te schaffen. Men was bang voor een
herhaling, want in augustus 1786 hadden de exercitiegenootschappen in de
stad Utrecht de prinsgezinde stadsregering aan de kant hadden gezet. Begin
september 1787 trokken een tiental rebellerende Friese statenleden zich
terug in Franeker, nadat Provinciale Staten iedere steun aan Holland (en
Utrecht) verboden had. Franeker werd in verdediging gebracht, maar de
aanvoer van wapens en munitie via Makkum mislukte, nadat Harlingen had
weigerd mee te werken. Toen Pruisische troepen oprukten naar Friesland,
verlieten de tot wanhoop gedreven leiders de stad: zondagmiddag 20
september - na de kerkdienst en zo overhaast - dat ze vergaten de uiterst
belastende, ondertekende documenten mee te nemen. (De leiders schoven
elkaar de schuld in de schoenen en hadden twee jaar later nog ruzie, toen
ze in Frankrijk zaten). Een twintigtal patriotten uit Franeker werd
gevangen gezet in het blokhuis van Leeuwarden en veroordeeld. De
kopstukken zijn via Stavoren gevlucht naar Amsterdam, sommigen vluchtten
via Groningen of Ameland naar Duitsland. Uiteindelijk zouden ook een
tiental patriotten uit Bolsward de dupe worden, omdat de raad van Bolsward
als enige stad in Friesland Franeker Staten had erkend.
In 1811 liet Napoleon de universiteit sluiten. De opvolger van de Franeker
Academie was het Rijksatheneum, dat van 1815 tot 1847 heeft bestaan maar -
evenals zijn voorganger - uiteindelijk aan gebrek aan studenten ten onder
ging. De collectie van de universiteitsbibliotheek, die veel zeldzame oude
drukken bevat, werd overgebracht naar de provinciale bibliotheek te
Leeuwarden (thans: Tresoar).
Ofschoon de stad niet meer over een universiteit beschikt, vinden er toch
nog af en toe academische promoties plaats. Promovendi van de
Rijksuniversiteit Groningen die promoveren op een onderwerp dat met
Friesland te maken heeft of die een band met Friesland hebben, mogen hun
proefschrift in de Franeker Martinikerk verdedigen.
In 1984 werden de gemeenten Franeker en Franekeradeel, alsmede een deel
van de gemeente Barradeel samengevoegd tot de huidige gemeente
Franekeradeel.
Wegens herhaaldelijke tekorten op de gemeentelijke begroting stond de
gemeente Franekeradeel tot 2005 onder curatele van de provincie Fryslân.
Musea
Museum Martena voorheen 't Coopmanshûs
In oktober 2003 bleek het museum 't Coopmanshûs in Franeker in bezit van
de oudste eikenhouten kast van Nederland. De tweedeurs archiefkast stamt
uit circa 1550, en is gemaakt van eikenhout van voor 1550, dat afkomstig
is uit de Baltische staten, zo bleek na dendrologisch onderzoek.
In 2006 verhuisde museum "'t Coophanshûs" naar de Martenastins aan de
Voorstraat. Het heet sindsdien: Museum Martena. Sinds juli 2006 is het
museum weer open voor het publiek. De vaste collectie is gewijd aan o.a.
de stadsgeschiedenis, de Franeker Academie en Anna Maria van Schurman.
Kaatsmuseum
Franeker, myn geboartestadsy Wêr ik speulde, kaatste en focht Wêr ik bleef
sitten bij Meester Steegstra En wêr ik bij Harkema ijsco's kòcht Wêr de
overhaal fan Spanjer Oans foar twee senten overbròcht Is dát Franker, dat
mij se lief is Met Planetarium en Kromme Gracht
Refrein:
Moaiste stadsy fan 'e weareld Met je kafee Bogt Fên Guné Kaatsfestijn op
de Pinkstermaandach En dan ut feest fan de P.C. 't Wearsien van de groate
helden Koaningen út ferflogen tyd Franker, wêr wij feul fan houwe Franker,
jou fergeet ik nyt.
Kerkdorpen
Franeker / Frjentsjer
Sexbierum / Seisbierrum
Tzummarum / Tsjummearum
Tzum / Tsjom
Achlum / Achlum
Oosterbierum / Easterbierrum
Ried / Rie
Dongjum / Doanjum
Herbaijum / Hjerbeam
Hitzum / Hitsum
Peins / Peins
Pietersbierum / Pitersbierrum
Schalsum / Skalsum
Zweins / Sweins
Firdgum / Furdgum
Boer / Boer
Klooster-Lidlum / Kleaster-Lidlum
Bezienswaardigheden
Franeker heeft een historische binnenstad met veel monumenten, het
historische planetarium van Eise Eisinga; de 15e-eeuwse Martinikerk (de
enige middeleeuwse kerk in Friesland met kooromgang); een stadhuis uit
1591 in Renaissancestijl.
Ook zijn er diverse stinsen, het oudste studentencafé van Nederland (de
Bogt fen Guné), restanten van het bolwerk.
[bewerk] Voorzieningen
Franeker heeft een jachthaven, een theater, en een overdekt zwembad. Ook
is hier GGZ-Franeker (het voormalige Psychiatrisch Ziekenhuis) gevestigd,
en sinds 2005 ook de Forensisch Psychiatrische Afdeling (FPA-Franeker).
Franeker heeft tevens een station aan de spoorlijn Leeuwarden-Harlingen
Haven.
Veelgemaakte spellingsfouten: Franuker, Vraneker,
Franecker
bron: wikipedia
Bron foto: wikipedia
|
Bedrijfsreclame
hotel
auto
bouw
winkel
drukkerij
bloemen bezorgen
rijschool
makelaar
flats
hypotheek
notaris
woningen
keuken
hoveniers
reisburo
catering
restaurant
gasfitter
loodgieter
schilder
stratemaker
bruidsboetiek
bruidsmode
verhuizer
Provincie
Home
Provincie Friesland
Bolsward
Dokkum
Drachten
Franeker
Harlingen
Heerenveen
Joure
Leeuwarden
Oosterwolde
Sneek
Wolvega
Ameland
Schiermonnikoog
Terschelling
Vlieland
|